Fotoğraf: E.Ü. Sanat Tarihi Bölümü ArşiviFotoğraf: Murat ÖcalFotoğraf: E.Ü. Sanat Tarihi Bölümü ArşiviFotoğraf: Murat ÖcalFotoğraf: Murat ÖcalFotoğraf: E.Ü. Sanat Tarihi Bölümü ArşiviFotoğraf: E.Ü. Sanat Tarihi Bölümü ArşiviFotoğraf: E.Ü. Sanat Tarihi Bölümü ArşiviFotoğraf: E.Ü. Sanat Tarihi Bölümü ArşiviFotoğraf: Murat Öcal


Anıtın adı:

Sokullu Mehmed Paşa Külliyesi

Şehir:

Payas-Dörtyol, Hatay, Türkiye

İnşa tarihi:

H. 982 / M. 1574

Mimar(lar) / usta(lar):

Mimar Sinan.

Dönem / Hanedan:

Klasik Osmanlı Dönemi

Bani(ler):

Sokullu Mehmed Paşa (sadrazamlığı H. 972-986 / M. 1564-1578).

Tanıtım:

Payas, Anadolu'yu Ortadoğu'ya bağlayan yol üzerinde yer alan bir liman kentidir. Stratejik önemi nedeniyle çeşitli uygarlıklara sahne olmuş, 1516'da Mercidabık Seferi sonucunda Osmanlı topraklarına katılmıştır. Osmanlı İmparatorluğu ile Ortadoğu ülkeleri arasında gelişen ticari ilişkiler ve hac güzergahı üzerinde bulunması, Payas'ın önemini daha da arttırmıştır. Bu stratejik noktayı donatmak ve yolcuların gereksinimlerini karşılamak amacıyla Sultan II. Selim, Payas'ta bir külliye yapımını emretmiştir. Külliyenin yapımını üstlenen Sokullu Mehmed Paşa, inşaat için Mimar Sinan'ı görevlendirmiştir.

Osmanlı fethinden sonra, eski bir kalenin yerine yeniden inşa edildiği kabul edilen bir kalenin yanına kurulan külliye, yaklaşık 700 x 250 metrelik bir alana oturmaktadır. Külliyenin merkezinde, kuzey-güney yönlü bir arasta yer alır. 115 x 15m. boyutlarındaki arasta, ortasında dua kubbesi bulunan tonozla örtülü bir koridorun iki yanına yerleştirilmiş 48 dükkandan oluşmaktadır. Arastanın doğusuna kervansaray, imaret ve tabhane gibi konaklama amaçlı yapılar, batısına ise cami, sıbyan mektebi, medrese ve hamam gibi ibadet, eğitim ve temizlik amaçlı yapılar yerleştirilmiştir.

Kervansaray, kare şekilli bir avlunun kuzey, güney ve doğusuna yerleştirilmiş revaklar ve gerisindeki çapraz tonozlarla örtülü ahırdan oluşmaktadır. Kervansarayın güneyinde yer alan imaret, revaklı bir avlunun doğu ve batısına yerleştirilmiş dört kapalı mekana sahiptir. özel konukların ağırlandığı dört odadan oluşan tabhane ise kervansarayın batısında, arastaya bitişik konumdadır.

Hamam, arastanın kuzeybatısındadır. Bir çifte hamam olarak düzenlenmiş olan yapının erkekler kısmı “dört eyvanlı ve dört köşe hücreli”, kadınlar kısmı ise “yıldızvari” planlı birer sıcaklığa sahiptir. Erkekler kısmı sıcaklığının batı duvarına bitişik olarak inşa edilen sıbyan mektebi, güneyinde üç birimli bir revak bulunan, kubbeli iki kare mekandan oluşmaktadır.

Arastanın güneybatısında yer alan medrese ve cami, ortak bir avluyu paylaşmaktadır. Avluya kuzeydeki bir açıklıktan girilebildiği gibi arastadan da ulaşılabilmektedir. Medrese, üç yönden revaklarla çevrelenmiş 21 hücreden oluşmaktadır.

Cami, haçvari planlı bir harim, kuzeyindeki sekiz birimli son cemaat yeri ve kuzeybatı köşesindeki minareden oluşmaktadır. Harim, merkezde bir kubbeyle örtülmüş, dört yönden çapraz tonozlu eyvanlarla genişletilmiştir.

Külliyedeki tüm yapıların beden duvarları kesme taşlarla kaplanmıştır. özellikle caminin taçkapı ve mihrabında olmak üzere, külliyedeki çeşitli yapıların girişlerinde görülen iki renkli taş işçiliğini Mısır ve Suriye kökenli Memluk ve Zengi geleneklerine bağlamak mümkündür.

Külliyeyi oluşturan yapılardan cami, günümüzde ibadet işlevini sürdürmektedir. Diğer yapılar ise kullanılmamakta, ancak ziyaret edilebilmektedir.

View Short Description

Anadolu'yu Ortadoğu'ya bağlayan yol üzerinde bulunması nedeniyle stratejik öneme sahip bir liman kenti olan Payas'ta yer alan Sokollu Mehmed Paşa Külliyesi, merkezdeki arastanın iki yanına yerleştirilmiş cami, medrese, sıbyan mektebi, hamam, kervansaray, imaret ve tabhane gibi çok sayıda yapıdan oluşan kapsamlı bir külliyedir.

Tarihlendirme:

Kervansarayın taçkapısı üzerindeki kitabeden külliyenin 982/1574 yılında Sultan II. Selim'in emriyle Sokullu Mehmed Paşa tarafından inşa ettirildiği anlaşılmaktadır.

Seçme Kaynakça:

Aslanapa, O., Osmanlı Devri Mimarisi, İstanbul, 1986.

Kuran, A., Mimar Sinan, İstanbul, 1986.

Müderrisoğlu, F., “Osmanlı İmparatorluğu'nun Doğu Akdeniz'deki İskelesi Payas ve Sokullu Mehmed Paşa Menzil Külliyesi”,

Dokuzuncu Milletlerarası Türk Sanatları Kongresi (23-27 Eylül 1991), Bildiriler, C.2, Ankara 1995, s.513-524.

Sözen M., Türk Mimarisinin Gelişimi ve Mimar Sinan, İstanbul, 1975.

Citation:

Şakir Çakmak "Sokullu Mehmed Paşa Külliyesi" in "Discover Islamic Art", Museum With No Frontiers, 2017. 2017. http://www.discoverislamicart.org/database_item.php?id=monument;ISL;tr;Mon01;26;tr

Hazırlayan: Şakir Çakmak

MWNF Numarası: TR 39

RELATED CONTENT

Related monuments

 Artistic Introduction

 Timeline for this item


On display in


Download

As PDF (including images) As Word (text only)